Maialen, ozono-gerutza

Ozono-geruzaren nozioa beste zerbait estaltzen duen zerbait izendatzeko erabil daiteke, edo beste batzuekin gainjartzen den eremua izendatzeko, unitate bat osatzeko. Ozonoa, bestalde, molekula bidezko hiru oxigeno atomok osatzen dute.


Ozono geruza atmosferaren zati da. Atmosfera planeta inguratzen duten gasen multzoari deitzen zaio: ozonoa, oxigenoa, karbono dioxidoa, nitrogenoa eta beste batzuk. Atmosfera, troposferatik (Lurretik gertuen dagoena) exosferara (urrunen dagoena) doazen geruzatan banatzen da.

Ozonoa estratosferan dago, 10 eta 50 kilometro arteko altueran. Ozono geruza hau ezinbestekoa da bizitzarako, eguzkiak igortzen dituen izpi ultramoreak xurgatzeaz arduratzen baita.


Ozono geruzak erradiazioa iragazten du, lurrazalera iristea minimizatuz. Ozono geruza murrizteak, beraz, erradiazio ultramorea Lurrera iristea errazten du, gizakiarentzat arazo ugari sor ditzakeen egoera.


Aerosoletan, hozgarrietan eta beste produktu batzuetan dauden hainbat konposatu kimiko erabiltzeak bromo eta kromo kontzentrazioko substantzia bat sortzen du estratosferan, eta ozono geruzari eragiten dio. Ozono-geruza murrizten denean, erradiazioaren iragazketa-ahalmena ere murrizten da: izpi ultramoreen etorrera handiagoak azalerako minbiziaren, kataraten eta beste osasun-nahasmendu batzuen kasuak areagotzen ditu.

OZONO GERUZA, DYLAN

Ozono geruza estratosferako geruza bat da, lurretik 15 eta 35 km arteko diztantziara dagoena.

Ozono-geruzak izpi ultramore ia guztiak xurgatzen ditu. Izpi ultramoreei UV-B deitzen zaie ingelezes.

Lurra berotzen ari da guk eragiten degulako.Kotxeak co2 sortzen  dute eta beste beikulu asko era sortzen dute co2  fabrika nuklearrak co2 imensoa sortzen dute.    Co2 atmosferara igotzen denean problemak asten dira. eguzkiak lurrari beroa ematen dio eta gero bero hori goraka dijoa normalki baina co2 gelditzen da atmosferam eta hori gertatzen denean beroa lurr barruan gelditzen hori da negutegi efektua deitzen da.

Lurra geihegi berotzen bada ondorioak oso larriak izango dira, adibidez itsasoen altuera igoko da poloak urtuko dira. Beste pandemia bat al da egon zergatik basoak mozten baditugu horko virusak guri infektatu al

digute eta nola eta hori saihesteko zer egiten dugu ha galdera hona horain esango dizuet.

SALBA DEZAGUN OZONO - GERUZA

Salba dezagun ozono-geruza, una ficha interactiva de garikoitzs
liveworksheets.com

GRABITATEA

Grabitatea, una ficha interactiva de Matxi
liveworksheets.com

GURE PLANETA ZAINTZEN DUGU.

Gure planeta zaintzen dugu, una ficha interactiva de garikoitzs
liveworksheets.com

ILARGIRA!!

ILARGIA ETA EKLIPSEAK AZALPENAK eta BIDEOAK

ILARGIA

Ilargia satelite natural bat da.

Lurrak duen satelite natural bakarra da, eta
Eguzki-sistemako bosgarren satelite handiena da.

3.474 km-ko diametroa du.

Lurretik, aurpegi berbera ikusten diogu beti Ilargiari.

Nahiz eta oso argitsua dirudien, berez ez du argirik;
Eguzkiak ematen dion argia da guk ikusten duguna.

Gizakia izan al da inoiz Ilargian?

Bai. Lehen aldiz, 1969ko uztailaren 20an.
Neil Armstrong astronauta estatubatuarra izan zen Ilargia zapaldu zuen
lehen gizakia.

Ilargiaren faseak

Horrela ikusten dugu Lurretik Ilargia.

Ilargiaren itxura aldatzen joaten da; zehazki, jasotzen duen argia da aldatzen dena, eta horregatik ikusten dugu Lurretik ezberdin.

Lau fase bereizten dira:

Ilberria edo Ilargi berria: ilargia ikusezina da, Lurraren eta Eguzkiaren
artean dagoelako.

Ilgora: ilargia ikusten hasten denetik ilargi betea agertzen den arteko tartea.

ilargi berritik ilargi betera doan 14 eguneko aldia.

Ilbetea edo Ilargi betea: ilargiaren aurpegia osorik argituta agertzen den

fasea da.

Ilbehera: ilargi betea ikusten denetik hasita, gero eta txikiagoa ikusten dugun

tartea. Ilargi betetik ilargi berrira doan 14 eguneko tartea.

Ilargi berria: 1

Ilgora: 2-3-4

Ilargi betea: 5

Ilbehera: 6-7-8

EKLIPSEA

Eklipsea astro batek beste bat «estaltzen» duenean gertatzen den fenomenoa
da.

Eklipseak osoak edota partzialak izan daitezke: osoak direnean, astro batek
oso-osorik estaltzen du bestea; partzialen kasuan, zati bat bakarrik estaltzen du.

Eklipse mota ezagunenak bi dira:

• Eguzki-eklipsea: Ilargiak Eguzkia estaltzen duenean gertatzen da.
• Ilargi-eklipsea: Lurraren itzalak Ilargia estaltzen duenean gertatzen da.

Ilargi-eklipsea ezkerrean, eguzki-eklipsea eskuinean.

Fenomeno natural horiek ulertzeko, kontuan izan behar dugu argia
ematen duen bakarra eguzkia dela, Lurra eguzkiaren inguruan biraka dabilela,
eta ilargia Lurraren inguruan dabilela.
Hirurak etengabe ari dira mugitzen, baina bakoitzak bere ibilbidea (bere orbita)
egiten du.

ILARGIAREN FASEAK

LOS ECLIPSES

Ilargia eta eklipseak

Ilargia eta Eklipseak, una ficha interactiva de garikoitzs
liveworksheets.com

Eguzki-sistemaren errepaso ariketak

Eguzki-sistema errepaso ariketak, una ficha interactiva de garikoitzs
liveworksheets.com

Lurraren mugimenduak

Lurraren mugimenduak, una ficha interactiva de garikoitzs
liveworksheets.com

Lurra, gure etxea galdetegia

EGUZKI SISTEMA GALDETEGIA

Unibertsoa, Claudia

UNIBERTSOA

 Unibertso hitza antzinako frantseseko univers-etik dator. Unibertsoa existitzen den materia eta energia guztia da. Unibertsoaren tamaina ezezaguna da. Hau dela eta, gugandik 46.000 milioi argi-urtera dauden objektuak ikustea posible da, sortu zirenean gugandik askoz gertuago zeudelako.

UNIBERTSOA

Unibertsoko elementuak, una ficha interactiva de Matxi
liveworksheets.com

Galaxiak, una ficha interactiva de olatzoiar
liveworksheets.com

UNIBERTSOEN ELEMENTUEN DEFINIZIOA

Unibertsoko elementuen definizioa, una ficha interactiva de Matxi
liveworksheets.com

BIG BANG-AREN GALDETEGIA PROBA

BIG BANG MIKEL

Big Bang (Eztanda Handia) delakoa unibertsoa nola sortu zen azaltzeko gaur egun dagoen teoriarik onartuena da. Teoria honen arabera, unibertsoko materia guztia puntu bakar batean bilduta zegoen, baina duela 15 mila milioi (15.000.000.000) urte inguru, eztanda egin zuen eta materia hori unibertsoan zehar zabaldu eta sakabanatu zen, milioika eta milioika zatitan. Geroago, zati horiek pixkanaka-pixkanaka multzotan bilduz joan ziren; horietatik sortu ziren galaxiak, izarrak eta planeta-sistemak.

Zientzialariek uste dute unibertsoa oraindik zabaltzen ari dela, eta, geroari begira, bi iritzi edo hipotesi daude: baten arabera, unibertsoak etengabe jarraituko du zabaltzen; bestearen arabera, ordea, unibertsoaren hedapen hori noizbait bukatuko da eta, bertan dauden astro edo gorputz guztiek duten erakartze-indarraren ondorioz, astro horiek berriro ere puntu batean bilduko dira.

                                                            EGILEA:MIKEL OLIVES

BING BANG XABI

Big Bangaren teoria (literalki, Eztanda Handia edo Leherketa Handia) Unibertsoaren jatorria, haren hasierako momentuak eta ondorengo eboluzioa azaltzeko egun erabiltzen den teoria kosmologiko nagusia da. 1927an Georges Lemaîtrek ikusi zuen Unibertsoa hedatzen ari bazen, atzerantz ibilbidea zitekeela  puntu bakar batera, eta hortik abiatuta eraiki da kosmikoaren ideia hau.

Big bang iñaki

Big Bangaren teoria literalki, Eztanda Handia edo Leherketa Handia Unibertsoaren jatorria, haren hasierako momentuak eta ondorengo eboluzioa azaltzeko egun erabiltzen den teoria  nagusia da. Eredu horren arabera, Unibertsoa dentsitate eta tenperatura oso altua zuen egoera batetik hedatu zen. Teoriak azalpen ona ematen dio ikusten dugun hainbat fenomenori, hala nola elementu askoren ugaritasunari, hondoko mikrouhin erradiazioari, Hubbleren legeari eta Unibertso . Gaur egun ezagutzen ditugun fisikako legeak dentsitate oso altuko puntu horri aplikatzen badizkiogu, Big Bangarekin lotu ohi den singularitatea lortuko dugu. Fisikariek eztabaida handiak dituzte horren esanahiaren inguruan: izan daiteke Unibertsoa singularitate batekin jaio zela, edo gaur egun dugun ezagutza ez dela nahikoa Unibertsoak garai hartan zuen egitura azaltzeko. 

Anne. Big Bang

Big Bang (Eztanda Handia) delakoa unibertxoa nola sortu zen azaltzeko gaur egun dagoen teoriarik onartuena da. Teoria honen arabera, unibertsoko materia guztia puntu bakar batean bilduta zegoen, baina duela 15 mila milioi (15.000.000.000) urte inguru, eztanda egin zuen eta materia hori unibertsoan zehar zabaldu eta sakabanatu zen, milioika eta milioika zatitan. Geroago, zati horiek pixkanaka-pixkanaka multzotan bilduz joan ziren; horietatik sortu ziren galaxiak izarrak eta planeta-sistemak.

Zientzialariek uste dute unibertsoa oraindik zabaltzen ari dela, eta, geroari begira, bi iritzi edo hipotesi daude: baten arabera, unibertsoak etengabe jarraituko du zabaltzen; bestearen arabera, ordea, unibertsoaren hedapen hori noizbait bukatuko da eta, bertan dauden astro edo gorputz guztiek duten erakartze-indarraren ondorioz, astro horiek berriro ere puntu batean bilduko dira.

EGILEA:ANNE👍